Η ικανότητα της ισορροπίας είναι αποτέλεσμα της επαρκούς ιδιοδεκτικότητας. Η ιδιοδεκτικότητα, που ονομάζεται επίσης κιναισθησία, είναι ο όρος που συχνά χρησιμοποιείται για να περιγράψει τις φυσιολογικές διαδικασίες μέσα στο αισθητικοκινητικό σύστημα, οι οποίες περιλαμβάνουν την ικανότητα του σώματος να αισθάνεται τη θέση του και τις κινήσεις του μέσα στο χώρο, την ισορροπία του σώματος και την μυϊκή αντανακλαστική δραστηριότητα. Χάρη στην ιδιοδεκτικότητα μπορούμε να κινούμαστε ελεύθερα καθώς και να ισορροπούμε, χωρίς κάθε στιγμή να σκεφτόμαστε συνειδητά το περιβάλλον στο οποίο βρισκόμαστε.
Πολλοί παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν την ιδιοδεκτικότητα. Η προσωρινή βλάβη της μπορεί να προέλθει από την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ. Τραυματισμοί ή ιατρικές καταστάσεις που επηρεάζουν τους μύες, τα νεύρα και τον εγκέφαλο μπορεί να προκαλέσουν μακροχρόνια ή μόνιμη διαταραχή της ιδιοδεκτικότητας. Έτσι ένας τραυματισμός (π.χ. κάταγμα) που απαιτεί ακινητοποίηση κάποιας ή κάποιων αρθρώσεων και κατόπιν υποκινητικότητα αυτών για ορισμένο χρόνο, μειώνει την ιδιοδεκτικότητα για μικρό ή μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Επίσης μία βλάβη στο κεντρικό νευρικό σύστημα όπως π.χ. μετά από ένα αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό την ιδιοδεκτικότητα και κατά συνέπεια την κίνηση, την ορθοστάτηση, την ισορροπία και την βάδιση του ασθενή. Ακόμα και αλλαγές που σχετίζονται με την ηλικία (π.χ. εκφύλιση μυών και αρθρώσεων) μπορούν να επηρεάσουν την ιδιοδεκτικότητα.
Άλλες καταστάσεις που μπορούν να προκαλέσουν έλλειμμα ιδιοδεκτικότητας είναι:
- κατάγματα, διαστρέμματα, συνδεσμικές κακώσεις ή ρήξης
- χειρουργικές επεμβάσεις αρθροπλαστικών ή συνδεσμοπλαστικών
- κήλη μεσοσπονδυλίου δίσκου και χειρουργικές επεμβάσεις σπονδυλικής στήλης
- αρθρίτιδες
- αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο
- σκλήρυνση κατά πλάκας
- ALS (αμυοτροφική πλευρική σκλήρυνση)
- νόσος Πάρκινσον
- διαβήτης
- περιφερική νευροπάθεια
Συμπτώματα διαταραχής ιδιοδεκτικότητας
Η μη φυσιολογική ιδιοδεκτικότητα προκαλεί συμπτώματα που μπορεί να επηρεάσουν ακόμη και τις πιο απλές δραστηριότητες όπως:
- προβλήματα ισορροπίας, όπως δυσκολία να σταθεί κανείς στο ένα πόδι ή συχνές πτώσεις ενώ περπατά ή κάθεται
- ασυντόνιστες κινήσεις, όπως το να μην μπορείς να περπατήσεις σε ευθεία γραμμή
- αδεξιότητα, όπως το να πέφτεις ή να χτυπάς πράγματα
- κακός έλεγχος της στάσης του σώματος, όπως το να ξαπλώνετε ή να χρειάζεται να τοποθετήσετε επιπλέον βάρος σε ένα τραπέζι για ισορροπία ενώ κάθεστε
- δυσκολεύεστε να αναγνωρίσετε τη δύναμή σας, όπως το να πιέζετε πολύ δυνατά ένα στυλό όταν γράφετε ή να μην είστε σε θέση να μετρήσετε τη δύναμη που απαιτείται για να σηκώσετε κάτι
- αποφυγή ορισμένων κινήσεων ή δραστηριοτήτων, όπως το ανέβασμα σκαλοπατιών ή το περπάτημα σε ανώμαλες επιφάνειες λόγω φόβου πτώσης
Η επιλογή των κατάλληλων θεραπευτικών ασκήσεων από έναν φυσικοθεραπευτή για την αποκατάσταση της ιδιοδεκτικότητας, εξαρτάται από το αίτιο που προκάλεσε την διαταραχή της και πρέπει να αποτελεί τμήμα της συνολικής θεραπείας για το αίτιο αυτό. Συνήθως η φυσικοθεραπευτική προσέγγιση περιλαμβάνει τεχνικές manual therapy, ασκήσεις σωματοαισθητικής διέγερσης (όπως θεραπεία δονήσεων – τεχνική Nurac), ασκήσεις ενδυνάμωσης και ασκήσεις ισορροπίας.
Συχνά οι ασκήσεις ιδιοδεκτικότητας χρησιμοποιούνται και σαν προληπτικό μέσο για την αποφυγή τραυματισμών λόγω πτώσεων σε ηλικιωμένους.
