Τι είναι το PPPD;
Η Επίμονη Ζάλη Στάσης – Αντίληψη (Persistent Postural Perceptual Dizziness – PPPD) είναι μια λειτουργική διαταραχή του εγκεφάλου, που προκαλεί χρόνια ζάλη, αστάθεια ή αίσθηση ότι κουνιέστε, χωρίς να υπάρχει κάποιο οργανικό πρόβλημα στο αυτί ή στον εγκέφαλο.
- Δεν πρόκειται για ψυχική διαταραχή.
- Είναι η πιο συχνή αιτία χρόνιας ζάλης
- Τα συμπτώματα επιδεινώνονται σε συγκεκριμένες καταστάσεις (όρθια στάση, έντονα οπτικά ερεθίσματα, κίνηση του κεφαλιού).
Αν και δεν προκαλείται από βλάβη στον εγκέφαλο ή στο αυτί, ο τρόπος που επεξεργάζεται ο εγκέφαλος τα σήματα της ισορροπίας αλλάζει.
Έτσι, ο εγκέφαλος “μπερδεύεται” και αρχίζει να βασίζεται υπερβολικά στην όραση και λιγότερο στο αιθουσαίο σύστημα (ισορροπίας), με αποτέλεσμα να διατηρείται η αίσθηση αστάθειας ακόμα και όταν δεν υπάρχει κίνδυνος.
Ποια είναι τα βασικά συμπτώματα;
Αναλυτικά:
- Αίσθημα ζάλης ή αστάθειας (σαν να αιωρείστε ή να είστε πάνω σε βάρκα)
- Μη περιστροφικός ίλιγγος (σα να λικνίζεστε, χωρίς να κινείστε)
- Αίσθηση αποσύνδεσης (σαν να μην είστε “παρόντες”)
Αυτά τα συμπτώματα επιδεινώνονται:
- Στέκεστε όρθιοι ή περπατάτε
- Κουνάτε το κεφάλι ή το σώμα
- Νιώθετε άγχος, κόπωση ή δεν έχετε κοιμηθεί καλά
- Όταν βλέπετε σύνθετα μοτίβα (πχ. Σούπερ Μάρκετ, πολυσύχναστοι δρόμοι, εμπορικά συγκροτήματα, κινηματογράφοι, πολυσύχναστα μέρη κλπ.)
- Όταν παρακολουθείτε κίνηση (πχ. τηλεόραση, κοιτάζουν την κίνηση βλέπουν πολλούς ανθρώπους να περπατούν τριγύρω)
Δευτερογενώς, τα άτομα με PPPD μπορεί να αναπτύξουν άλλα σχετικά προβλήματα, όπως: δυσκαμψία στον αυχένα, προβλήματα με τον τρόπο που βαδίζουν, έντονη κόπωση, θολούρα, φόβο πτώσεων και άγχος ή αποφυγή δραστηριοτήτων που τους προκαλούν ζάλη (πολυσύχναστα μέρη ή ακόμα και έξοδος σε εξωτερικούς χώρους).
Πώς προκαλείται το PPPD;
Το PPPD συχνά ξεκινά μετά από κάποιο επεισόδιο ζάλης, ίλιγγου ή κρίση άγχους, όπως:
- Αιθουσαία νευρίτιδα
- Νόσο Ménière
- Καλοήθη παροξυσμικό ίλιγγο θέσης (BPPV)
- Αιθουσαία ημικρανία
- Κρίσεις πανικού
Συμπερασματικά, στην παγκόσμια βιβλιογραφία αναφέρεται ότι, 1 στα 4 άτομα που έχουν αιθουσαία νευρίτιδα, νόσο του Ménière ή καλοήθη παροξυσμικό ίλιγγο θέσης (BPPV) μπορεί στη συνέχεια να αναπτύξουν PPPD.
Πώς λειτουργεί το σύστημα ισορροπίας;
Το σύστημα ισορροπίας του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος (ΚΝΣ), ενσωματώνει και αναλύει τις πληροφορίες από τα 3 αισθητηριακά συστήματα, που αποτελούνται από : α) το Αιθουσαίο Σύστημα (τα ημικυκλικά κανάλια και οι ωτόλιθοι στο εσωτερικό αυτί), το οποίο αντιλαμβάνεται πότε το κεφάλι σας γέρνει, γυρίζει ή αλλάζει ταχύτητα β) το Οπτικό σύστημα, το οποίο σας επιτρέπει να βλέπετε και γ) το Ιδιοδεκτικό σύστημα το οποίο στέλνει σήματα σχετικά με τη θέση, την πίεση και την κίνηση από τα πόδια, τα πέλματα και το υπόλοιπο σώμα.Όπως προαναφέρθηκε, στο ΚΝΣ ενσωματώνονται και αναλύονται τα σήματα από τα 3 αισθητηριακά συστήματα (οπτικό – αιθουσαίο – ιδιοδεκτικό) χωρίς να γίνονται αντιληπτά από εμάς, προσφέροντάς μας την ικανότητα να σταθούμε, να γυρίζουμε το κεφάλι μας, να διατηρούμε την ισορροπία μας, να περπατάμε και να προσανατολιζόμαστε στον χώρο. . Αλλά με το PPPD, η εμπειρία αυτή δεν είναι πλέον αυτόματη. Αρχίζετε να παρατηρείτε τα διαφορετικά σήματα από τα αισθητηριακά, ειδικά αν δεν συμφωνούν όλα μεταξύ τους. Αυτό μπορεί να σας κάνει να νιώθετε σαν να κινείστε όταν στέκεστε ακίνητοι, ή σαν να πρόκειται να πέσετε.Έτσι, αν ο εγκέφαλος πιστεύει ότι κινδυνεύετε να πέσετε, αντιδρά αυτόματα για να σας προστατεύσει. Για παράδειγμα, σκεφτείτε πώς αισθάνεστε όταν περπατάτε στον πάγο: το σώμα σας γίνεται σκληρό και δύσκαμπτο, κάνετε μικρότερα βήματα και εστιάζετε στο να παραμείνετε όρθιοι. Ταυτόχρονα, το σύστημα ισορροπίας χρησιμοποιεί λιγότερες πληροφορίες από το αιθουσαίο σύστημα και περισσότερες από το οπτικό σύστημα. Κανονικά, όταν ο κίνδυνος πτώσης έχει περάσει, το σύστημα ισορροπίας επιστρέφει στο φυσιολογικό. αλλά στο PPPD, ο εγκέφαλος παραμένει σε κατάσταση “υψηλού κινδύνου” και “υπεραντιδρά”.
Τι προκαλεί ο φαύλος κύκλος του PPPD;
- Έντονη «προσοχή» στο σώμα και στα συμπτώματα
- Υπερβολική «χρήση της όρασης» για να ελέγξετε την ισορροπία
- «Αποφυγή δραστηριοτήτων» λόγω φόβου πτώσης
- «Ανησυχία» και «αίσθημα απειλής», ακόμη και χωρίς κίνδυνο
Παράδειγμα: Όπως το παραπάνω παράδειγμα που όταν περπατάτε σε πάγο – το σώμα σφίγγει, οι κινήσεις γίνονται άκαμπτες και νιώθετε σε επιφυλακή.
Κριτήρια Διάγνωσης PPPD:
Τα κριτήρια διάγνωσης του PPPD σύμφωνα με την βιβλιογραφία είναι τα εξής:
- Ένα από τα περισσότερα συμπτώματα ζάλης, αστάθειας ή μη περιστρεφόμενου ιλίγγου εμφανίζεται τις περισσότερες ημέρες του μήνα, για 3 μήνες ή περισσότερο. Τα συμπτώματα διαρκούν για ώρες, αλλά μπορεί να υφεθούν και να μειωθούν σε σοβαρότητα. Τα συμπτώματα δεν απαιτείται να υπάρχουν συνεχώς καθ ‘όλη τη διάρκεια της ημέρας.
- Τα συμπτώματα εμφανίζονται χωρίς ειδική πρόκληση αλλά επιδεινώνονται από την όρθια ή όρθια καθιστή στάση του σώματος, την κίνηση του κεφαλιού και την έκθεση σε κινούμενα οπτικά ερεθίσματα (πολυσύχναστοι δρόμοι, super market κλπ)
- Η διαταραχή προκαλείται από καταστάσεις που προκαλούν ίλιγγο, συμπεριλαμβανομένων οξέων επεισοδίων ή χρόνιων αιθουσαίων συνδρόμων, νευρολογικών ή ιατρικών παθήσεων ή ψυχολογικής δυσφορίας.
- Τα συμπτώματα προκαλούν σημαντική δυσφορία ή λειτουργική βλάβη
- Τα συμπτώματα δεν αντιμετωπίζονται καλύτερα στα πλαίσια άλλης ασθένειας ή κατάστασης.
Πώς αντιμετωπίζεται;
Καλά νέα: Το PPPD βελτιώνεται σημαντικά ή είναι θεραπεύσιμο, ειδικά αν διαγνωστεί έγκαιρα. Ο εγκέφαλος μπορεί να επανεκπαιδευτεί μέσω νευροπλαστικότητας και η καλύτερη θεραπεία είναι «συνδυαστική» αποτελούμενη από:
Αιθουσαία Αποκατάσταση
Οι ασκήσεις αιθουσαίας αποκατάστασης επανεκπαιδεύουν τον εγκέφαλο και τον βοηθούν να επαναπρογραμματίσει τον τρόπο που συνδυάζει και ενσωματώνει τα σήματα από την όραση, το σώμα και το αιθουσαίο σύστημα, ώστε να «ξαναμάθει να ερμηνεύει σωστά τα σήματα». Ένα πρόγραμμα αιθουσαίας αποκατάστασης, περιλαμβάνει ασκήσεις εξοικείωσης, προσαρμογής και υποκατάστασης, σε συνδυασμό με ασκήσεις ισορροπίας και βάδισης υπό αισθητηριακά απαιτητικές συνθήκες. Επιπρόσθετα, είναι πολύ σημαντικό, στους ασθενείς με PPPD να πραγματοποιείται και επανεκπαίδευση σε εικονικά περιβάλλοντα (Εικονική Πραγματικότητα– Virtual Reality). Η αιθουσαία αποκατάσταση που βασίζεται σε κατευθυντήριες κλινικές οδηγίες θεωρείται «χρυσή παρέμβαση» για τη θεραπεία ασθενών με διαταραχές ζάλης, ιλίγγου, στατικο – δυναμικής ισορροπίας, καθώς και νευρολογικές διαταραχές, ενώ υπάρχει ισχυρή σύσταση να πραγματοποιείται και σε ασθενείς με PPPD.
Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT)
- Μειώνει την «υπερεπαγρύπνηση», το «άγχος» και τις «φοβίες»
- Σας βοηθά να «αντιμετωπίζετε τις καταστάσεις» που προκαλούν συμπτώματα
Φαρμακευτική αγωγή (σε επιλεγμένες περιπτώσεις)
Τα φάρμακα όπως SSRIs (επιλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης) και SNRIs (αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης-νορεπινεφρίνης), μπορούν να ενισχύσουν τη διαδικασία επικουρικά, παρόλο που οι ενδείξεις παραμένουν χαμηλές.
Συμπερασματικά
Α) Το PPPD δεν είναι “στο μυαλό σας”** — είναι υπαρκτή λειτουργική διαταραχή του εγκεφάλου
Β) Δεν προκαλείται από βλάβη, αλλά από αλλαγή στον τρόπο που λειτουργεί ο εγκέφαλος
Γ) Με κατάλληλη ενημέρωση, υποστήριξη και θεραπεία, μπορείτε να ξαναπάρετε τον έλεγχο
Δ) Η «ενεργή συμμετοχή» του ασθενούς στη θεραπεία είναι το πιο σημαντικό “φάρμακο”
Αν έχετε συμπτώματα PPPD, **μην τα αγνοείτε** – απευθυνθείτε σε ειδικό (Νευρολόγο, ΩΡΛ, Φυσικοθεραπευτή με εμπειρία σε διαταραχές ισορροπίας).
